Δρ Χρήστος Μηνά στο ecosmoscy: “Η εξάρτηση είναι ένα πολυσχιδές και πολυεπίπεδο φαινόμενο, το οποίο κατ’ ουδένα λόγο δεν περιορίζεται στα γνωστά «ναρκωτικά»”

Επιμέλεια: Μιχάλης Αντωνίου

Στο ecosmoscy, μίλησε ο Δρ Χρήστος Μηνά, Πρόεδρος της αρχής εξαρτήσεων Κύπρου, σχετικά με την μάστιγα των ναρκωτικών που ταλανίζει την κοινωνία τα τελευτάια χρόνια.

Κ. Μηνά, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ανοδική αύξηση στην χρήση ναρκωτικών και ειδικότερα σε έφηβους; Που πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό;

Αναφορικά με τον δείκτη αίτησης θεραπείας τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια καθοδική και σταθερή τάση ως προς τον αριθμό των ανηλίκων που αποτάθηκαν για θεραπεία. Συγκεκριμένα κατά το 2021,από τα 1259 άτομα που βρέθηκαν στη θεραπεία, 72 άτομα ήταν ανήλικοι. Η άνοδος των αιτημάτων θεραπείας βεβαίως που παρατηρήθηκε τα προηγούμενα έτη, αξίζει να σημειωθεί ότι δεν οφείλεται απαραίτητα μόνο στην αύξηση του προβλήματος, αλλά κυρίως στο γεγονός ότι η θεραπεία είναι πλέον πρόσβασιμη σε αυτούς που την έχουν ανάγκη. Επιπρόσθετα πιο πολλοί ανήλικοι αιτούνται θεραπείας κατά τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της εφαρμογής του Πρωτοκόλλου Συνεργασίας για παραπομπή νεαρών συλληφθέντων από την ΥΚΑΝ σε θεραπευτικά κέντρα.

Σημειώνεται ότι το πρωτόκολλο συνεργασίας απευθύνεται σε έφηβους και νέους ηλικίας 14-24 χρόνων, που έχουν συλληφθεί ή εναντίον των οποίων έχει σχηματιστεί ποινικός φάκελος, ως συνέπεια της χρήσης ή/και κατοχής παράνομων ουσιών εξάρτησης, και στοχεύει στην έγκαιρη παρέμβαση/θεραπεία.

Παράλληλα με βάση την πανευρωπαϊκή έρευνα ανάμεσα στους μαθητές 16 ετών(ESPAD… ), επισημαίνεται ότι η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με το χαμηλότερο ποσοστό χρήσης παράνομων ουσιών στην Ευρώπη ανάμεσα στους μαθητές. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας παρατηρήθηκε ωστόσο μια ανοδική τάση στην πειραματική χρήση τα τελευταία χρόνια. Αυτό πιθανόν να οφείλεται στη γενική χαλάρωση και στις κοινωνικές αντιλήψεις και παγκόσμιες νομοθεσίες για την κάνναβη. Τα τελευταία χρόνια, σε διεθνές επίπεδο, οι πολιτικές για αντιμετώπιση της χρήσης κάνναβης για ψυχαγωγικούς σκοπούς ποικίλουν από: ποινικές ποινές, μη ποινικές ποινές με κατάσχεση της ουσίας, νόμιμη καλλιέργεια φυτών για προσωπική χρήση, λειτουργία μη-κερδοσκοπικών κλειστών club, κρατική ρύθμιση της πώλησης και ιδιωτική ρύθμιση της πώλησης. Από την άλλη όμως, οι ανησυχίες των κρατών που δεν θέλουν να αλλάξουν τις πολιτικές τους έχουν να κάνουν με πιθανή αύξηση της χρήσης, της εξάρτησης, της χρήσης άλλων ουσιών, της διακίνησης, των οδικών ατυχημάτων, τη μείωση της παραγωγικότητας αλλά και γιατί η αλλαγή αυτή στέλνει λανθασμένα μηνύματα, κυρίως στα παιδιά και στους νέους.

Αξίζει τέλος να αναφέρουμε ότι τόσο κατά τα τελευταία χρόνια όσο και κατά το τελευταίο έτος (2021) από όσους ανήλικους αιτήθηκαν θεραπεία: • 9 στους 10 ανήλικους αναφέρουν χρήση κάνναβης • 8 στους 10 είναι Κύπριοι • 1 στους 4 ανήλικους προσήλθαν στο σύστημα θεραπείας από το πρωτόκολλο παραπομπής. • Η μέση ηλικία έναρξης της χρήσης της κύριας ουσίας κατάχρησης ανάμεσα στους ανήλικους είναι τα 15 έτη, με μέση διάρκεια χρήσης τα δύο έτη. • Περίπου 20% των ανηλίκων αναφέρει καθημερινή χρήση της κύριας ουσίας κατάχρησης, ενώ περίπου ένα 40% αναφέρει ότι δεν έκανε χρήση της κύριας ουσίας τον τελευταίο μήνα (κυρίως λόγω του πρωτοκόλλου παραπομπής).

-Ποιες ουσίες είναι-αν θέλετε- οι πιο «αναζητήσιμες»;

Τόσο στην Κύπρο (9%) όσο και στην Ευρώπη (15%) η πιο διαδεδομένη ουσία χρήσης ανάμεσα στους μαθητές είναι η κάνναβη. Σε ό,τι αφορά τη χρήση άλλων ουσιών έστω και μια φορά στη ζωή, το 2,9% των μαθητών ανέφερε χρήση ‘Εκστασι, 5,8% χρήση διεγερτικών και 6,6% χρήση εισπνεόμενων ουσιών. Η κάνναβη παραμένει η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία χρήσης και στον γενικό πληθυσμό (περίπου 14%, έστω και μια φορά στη ζωή), παρουσιάζοντας διαχρονική αύξηση. Παράλληλα, η κάνναβη αναφέρθηκε συχνότερα και στη θεραπεία. Συγκεκριμένα, η κύρια ουσία κατάχρησης που αναφέρθηκε πιο συχνά από τα άτομα που καταγράφηκαν στη θεραπεία (1259 άτομα), κατά το έτος 2021, ήταν η κάνναβη με ποσοστό 42%.

-Έχω την εντύπωση πως με την πανδημία το φαινόμενο της χρήσης ναρκωτικών έγινε ακόμη πιο έντονο, λόγο των αυστηρών μέτρων ελέω κορωνοιού. Σας έχει τύχει να απευθυνθούν πρόσωπα κοντά σας για να σας αναφέρουν εαν άρχισαν χρήση ναρκωτικών λόγω των σκληρών μέτρων;

Σε διεθνές επίπεδο η πανδημία COVID-19 έχει επιφέρει αυξημένα επίπεδα άγχους, φόβου, θλίψης, δυσκολίες προσαρμογής, συμπτώματα μετατραυματικής διαταραχής, τόσο στο γενικό πληθυσμό όσο και σε ειδικές ομάδες πληθυσμού. Η ύπαρξη τέτοιων δυσκολιών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμπλοκής ή επιδείνωσης της χρήσης παράνομων ψυχοδραστικών ουσιών και αλκοόλ, ως μια δυσπροσαρμοστική στρατηγική αντιμετώπισης των προβλημάτων. Επιπρόσθετα οι κατά διαστήματα δυσκολίες στη διαθεσιμότητα και διακίνηση των ναρκωτικών οδήγησε τους χρήστες στην αναζήτηση και άλλων ουσιών, στην αύξηση των πειραματισμών και του φαινομένου της πολυχρήσης.

Στην Κύπρο, βάσει των αποτελεσμάτων ερευνών που διεξάγει η ΑΑΕΚ, φαίνεται ότι η χρήση κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων αυξήθηκε για κάποιες ουσίες, ενώ μειώθηκε για κάποιες άλλες. Συγκεκριμένα, μέσα από την έρευνα αστικών λυμάτων βρέθηκε ότι:

– Κατά τη διάρκεια της μέτρησης όπου επικρατούσαν περιοριστικά μέτρα (lockdown), ήταν μικρές οι συγκεντρώσεις κάνναβης στα αστικά λύματα. Κατά τη δεύτερη μέτρηση και μετά την άρση των μέτρων, αυξήθηκαν κυρίως σε Λευκωσία και Αγία Νάπα, το Σάββατο.

– Επίσης, κατά τη διάρκεια της πρώτης μέτρησης (lockdown), οι συγκεντρώσεις μεθαμφεταμίνης, ήταν αρκετά υψηλές σε κάποιες επαρχίες. Κατά τη δεύτερη μέτρηση, μειώθηκαν οι συγκεντρώσεις μεθαμφεταμίνης και αυξήθηκαν οι συγκεντρώσεις των άλλων διεγερτικών (Έκστασι και Κοκαΐνης).

Η κρίση του κορονοϊού επηρέασε, όπως ήταν αναμενόμενο, το θεραπευτικό δίκτυο της Κύπρου. Τα Θεραπευτικά Προγράμματα προσάρμοσαν τις υπηρεσίες τους με αναπόφευκτες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας τους, όπως είναι η αναστολή αδειών και επισκεπτηρίων στα εσωτερικά προγράμματα, η διακοπή των ομαδικών παρεμβάσεων ο περιορισμός των ατομικών δια ζώσης παρεμβάσεων μόνο στα επείγοντα, και η διακοπή των κάτ’ οίκων επισκέψεων. Από πλευράς εξυπηρετούμενων, παρουσιάστηκαν ζητήματα περιορισμού λόγω έκθεσης ή νόσησης με τον κορονοϊό, και δυσκολίες στην πρόσβαση στο θεραπευτικό κέντρο την περίοδο του περιορισμένου αριθμού μετακινήσεων. Οι δυσκολίες που ανέφεραν οι εξυπηρετούμενοι για την συμβουλευτική διαδικασία μέσω διαδικτύου αφορούσαν κυρίως τη δυνατότητα εξασφάλισης του προσωπικού χώρου που θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν τη διαδικτυακή συνάντηση με εμπιστευτικότητα. Επίσης σε κάποια προγράμματα οι θεραπευόμενοι παρουσιάζουν συχνές εκρήξεις θυμού και επιθετική συμπεριφορά

. -Όταν μιλάμε για εξαρτήσεις; Τι ακριβώς εννοούμε; Γιατί δεν φαντάζομαι να είναι μόνο τα ναρκωτικά όπως ακριβώς το έχει ο κόσμος στο μυαλό του.

Ακριβώς. Η εξάρτηση είναι ένα πολυσχιδές και πολυεπίπεδο φαινόμενο, το οποίο κατ’ ουδένα λόγο δεν περιορίζεται στα γνωστά «ναρκωτικά», δηλαδή τις ψυχοτρόπες ουσίες που διεγείρουν, καταστέλλουν η αλλοιώνουν την λειτουργεία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Αυτές οι γνωστές ουσίες, όπως η ηρωίνη, η κοκαΐνη η κάνναβη και το lsd, είναι μόνο ένα σχετικά μικρό τμήμα της γκάμας των εξαρτήσεων, αλλά λόγω της παρανομίας με την οποία σχετίζονται, έχουν πάρει περισσότερη κάλυψη από άλλες ουσίες, πολύ πιο επικίνδυνες όταν μιλάμε σε αριθμούς – ο καπνός, για παράδειγμα, και το αλκοόλ, που είναι δυστυχώς κοινωνικά αποδεκτές εξαρτησιογόνες ουσίες. Εξάλλου όλο και περισσότερο τεκμηριώνεται η εξάρτηση και σε συμπεριφορές που εμπλέκουν τα ίδια νευρολογικά κυκλώματα με αυτά που εθίζουν στις ουσίες, όπως είναι τα τυχερά παιχνίδια και το διαδικτυακό παιχνίδι, η προβληματική χρήση των μεσών κοινωνικής δικτύωσης κλπ. Η εξάρτηση είναι ευρεία έννοια, και χρειάζεται σφαιρική αντιμετώπιση και σχεδιασμένη στρατηγική για να την διαχειριστεί σωστά ένας πληθυσμός.

Ποια σημάδια πρέπει να θορυβήσουν τον στενό περιβάλλον του χρήστη ούτως ώστε να ζητήσει βοήθεια;

Εξαρτάται φυσικά, από την ηλικία και το στάδιο ζωής στο οποίο βρίσκεται ο χρήστης. Εκεί που μιλάμε για έφηβους και νεαρούς, συχνά παρατηρείται η πτώση στην ακαδημαϊκή επίδοση, η απόσυρση από τους κοινωνικούς κύκλους και η δημιουργία νέας παρέας με ιστορικό χρήσης, συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, η μυστικοπάθεια στην συμπεριφορά, η μπορεί να εντοπίσουμε οσμές στα ρούχα, στο δωμάτιο, η ακόμη και σκεύη χρήσης ουσιών. Πολύ προτιμότερο από την ανάληψη του ρόλου «αστυνομικού» προς το παιδί, είναι ο γονέας να επικοινωνεί θερμά, με αποδοχή, μη-τιμωριτικά, ώστε να δώσει το μήνυμα ότι προτεραιότητα του είναι η υγεία και η ευτυχία του παιδιού. Το ίδιο ισχύει και για χρήστες μεγαλύτερων ηλικιών, όπου το στενό περιβάλλον πρέπει να δείξει κατανόηση, παροτρύνοντας το άτομο να του μιλήσει χωρίς αποδοκιμασία, και να ζητήσει βοήθεια.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *