Τα περισσότερα παιδιά και γονείς τώρα που κοντεύουν να ανοίξουν τα σχολεία προσπαθούν να προετοιμαστούν κατάλληλα για το σχολείο. Εκτός , όμως από τον τα σχολικά θα πρέπει να θωρακιστούν απέναντι στο σχολικό εκφοβισμό. Οι γονείς γενικά αγχώνονται πως πρέπει να προστατεύσουν το παιδί τους σε περίπτωση που πέσουν θύματα σχολικού εκφοβισμού και με ποιον τρόπο θα σταματήσουν τη θυματοποίηση των παιδιών τους. Αυτό δυστυχώς δεν είναι ένα φαινόμενο που απασχολεί μόνο τους γονείς αλλά και τα παιδιά.
Ας ορίσουμε τι εννοούμε με τον όρο σχολικός εκφοβισμός;
Οι όροι που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το φαινόμενο είναι: «ενδοσχολική βία» (school bullying), «σχολικός εκφοβισμός» και «θυματοποίηση» (victimization). Κι αναφέρονται σε μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη και συστηματική ψυχολογική ή σωματική βία κι επιθετική συμπεριφορά με άμεσο σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός του σχολικού πλαισίου. Συνεπώς δεν περιγράφουμε ένα σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους, καθώς δεν είναι αμοιβαίο και ισότιμο και δεν γίνεται με φιλικό τρόπο.
Οι επιπτώσεις του φαινομένου της ενδοσχολικής βίας στη σωματική και την ψυχική υγεία των παιδιών είναι ασφαλώς πολλές και σοβαρές κι εμποδίζουν συστηματικά τη λειτουργική ψυχοκοινωνική ανάπτυξη τους.
Συχνά ακούμε την κλισέ φράσε παιδιά είναι και παίζουν , μην ασχολείσαι , θα τα βρουν μόνα τους.
Αυτό δεν ισχύει απόλυτα.. Το παιχνίδι διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από τον εκφοβισμό . Ο θύτης συχνά το κάνει γιατί νομίζει πως αυτό του δίνει ισχύ. Αυτό μπορεί να είναι πολύ επιθυμητό και δύσκολο να του αντισταθεί, για ένα παιδί ή έφηβο που συχνά αισθάνεται ανίσχυρο στη ζωή του. Ή επειδή υποφέρει μέσα του και η επιθετική συμπεριφορά τον κάνει να νιώθει λίγο καλύτερα για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Σε πολλές περιπτώσεις, κάποιος έχει ταπεινώσει, απειλήσει ή βλάψει τον ίδιο, πράγμα που τον κάνει να θέλει να ταπεινώσει, να απειλήσει ή να βλάψει κάποιον άλλο.
Οι γονείς πως μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά τους απέναντι στον εκφοβισμό;
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούν απόλυτα να θωρακίσουν το παιδί τους απέναντι στον εκφοβισμό. Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που πληγώνουν τους άλλους και το παιδί σας κάποιες φορές θα διασταυρωθεί μ’ αυτούς. Επίσης όλα τα παιδιά θέλουν να περνάει το δικό τους, οπότε μερικές φορές θα κάνουν κατάχρηση εξουσίας. Αυτό είναι φυσιολογικό αναπτυξιακά και βραχύβιο, σε ένα πλαίσιο όπου παράλληλα αναπτύσσουν εν συναίσθηση.
Ο στόχος του γονέα δεν είναι να «μονώσει» το παιδί του αλλά να το υποστηρίξει για να αναπτύξει επίγνωση και δεξιότητες ώστε να προστατεύσει τον εαυτό του και να ζητήσει βοήθεια όταν είναι απαραίτητο.
Αυτό που μπορεί ο γονέας είναι να υιοθετήσει κάποιες γονεϊκές τακτικές για την προστασία του παιδιού από το να γίνει θύμα ή θύτης εκφοβισμού
- Αν το παιδί ζει σε ένα περιβάλλον που διέπεται η συμπόνια και ο σεβασμός θα μάθει να την ζητά και να μην αποδέχεται τέτοιες είδους συμπεριφορές. Αν το παιδί μεγαλώσει με βία θα μάθει ότι δεν είναι κακό να ασκεί και ο ίδιος βία πίσω. Εάν πάλι στο σπίτι , χρησιμοποιούνται για λόγους πειθαρχίας , οι γονείς χρησιμοποιούν την εξουσία στο παιδί σας, τότε αυτό θα μάθει να χρησιμοποιεί την εξουσία πάνω σε άλλους ή να αφήνει τους άλλους να χρησιμοποιήσουν την εξουσία πάνω του.
- Δείξτε στο παιδί ένα πρότυπο αυτοπεποίθησης προς τους άλλους ανθρώπους. Αν οι γονείς σέβονται τους γύρω τους έτσι και το παιδί θα μάθει να σέβεται τα υπόλοιπα παιδία.
- Διδάξτε το παιδί σας πώς να διεκδικεί και να υπερασπίζεται τον εαυτό του με σεβασμό.
- Διδάξτε το παιδί σας τους βασικούς κανόνες αποφυγής των νταήδων
Πώς εκδηλώνεται ο σχολικός εκφοβισμός;
Η ενδοσχολική βία και ο σχολικός εκφοβισμός, που λαμβάνει χώρα μεταξύ συμμαθητών, έχει τις εξής μορφές: σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική.
Οι πιο συνηθισμένες νεανικές συμπεριφορές του φαινομένου αφορούν:
– απρεπείς χειρονομίες, ξυλοδαρμούς, τραυματισμούς, απειλές για σωματική κακοποίηση.
– φραστικές – λεκτικές επιθέσεις κι απειλές, βρισιές, προσβολές, συστηματική γελοιοποίηση συνεσταλμένων παιδιών, συστηματική χρησιμοποίηση υβριστικών εκφράσεων, χρήση προσβλητικών παρατσουκλιών,
– εκβιασμούς, διάδοση κακοηθών και ψευδών φημών
– καταστροφή προσωπικών αντικειμένων,
– απόσπαση χρημάτων ή προσωπικών αντικειμένων, μικροκλοπές,
– αποκλεισμό και απομόνωση από παρέες, ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες.
Κάποια σημάδια ..χτυπούν καμπανάκι…
«Είναι λίγο εσωστρεφής κι ανοργάνωτος στο σχολείο, αλλά πιστεύω ότι συμβαίνει λόγω της ηλικίας του. Δεν με ανησυχεί.»
Ορισμένες ενδείξεις που πιθανόν να υποδηλώνουν ότι ένα παιδί έχει πέσει θύμα βίας και εκφοβισμού στο σχολείο είναι:
– η μειωμένη διάθεσή του ή η άρνησή του να πάει στο σχολείο,
– οι αδικαιολόγητες απουσίες του,
– η απροσδόκητη πτώση της μαθησιακής του επίδοσης,
– το γεγονός ότι περνά το χρόνο του στα διαλείμματα κοντά στους εκπαιδευτικούς και τα γραφεία,
η εμφάνιση ψυχοσωματικών προβλημάτων (πονοκέφαλος, στομαχόπονος, αϋπνίες, έντονη ονυχοφαγία, τικ, ανορεξία ή βουλιμία…)
– έντονες και αδικαιολόγητες αλλαγές στη διάθεσή
– αλλαγές στις διαδρομές από τις οποίες συνήθιζε να πηγαίνει στο σχολείο ή να επιστρέφει στο σπίτι,
– αδικαιολόγητα σκισμένα και κατεστραμμένα ρούχα, ανεξήγητα σημάδια και μελανιές στο σώμα ή άλλες ενδείξεις επίθεσης,
– απώλεια προσωπικών αντικειμένων, χρημάτων…
– άρνηση συμμετοχής σε σχολικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες.
Εάν εντοπίσουμε κάποια από τα σημάδια σχολικού εκφοβισμού ..Πως πρέπει να ενεργήσουμε ;
Θα πρέπει :
– να συζητήσουμε αναλυτικά με το παιδί για τα γεγονότα και τις συμπεριφορές, που το ενοχλούν,
– να το διαβεβαιώσουμε ότι «δε φέρει καμία ευθύνη το ίδιο για ό,τι συνέβη»,
– να του υπενθυμίσετε ότι είμαστε κοντά του, προκειμένου να το φροντίσουμε και να το διαφυλάξουμε από επόμενους κινδύνους,
– να του εμπνεύσουμε το αίσθημα, ότι μπορεί και πρέπει να αντιδράσει, να μη σιωπά, ώστε να εμποδίσει την επανάληψη τέτοιων συμπεριφορών,
– να προτείνουμε στο παιδί πρακτικούς τρόπους για την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων και
– να ζητήσουμε τη συμβουλευτική καθοδήγηση από ειδικό ψυχικής υγείας, αν η κατάσταση κρίνεται εξαιρετικά κρίσιμη.
Επειδή το φαινόμενο του εκφοβισμού γίνεται καθημερινά όλο και πιο έντονο
και η αντιμετώπιση του πρέπει να είναι συντονισμένη και
αποτελεσματική. Aς βάλουμε όλοι το λιθαράκι μας να σταματήσει αυτό το φαινόμενο που απασχολεί μικρούς και μεγάλους.
Μάρθα Μηνά – Φιλόλογος
