Υπάρχουν στιγμές που ένα κράτος δοκιμάζεται. Όχι μόνο από τον ίδιο τον κίνδυνο, αλλά από την ικανότητά του να τον προβλέψει, να τον αποτρέψει και –όταν χρειαστεί– να τον περιορίσει. Και δυστυχώς, για ακόμη μια φορά, αποδεικνύεται ότι λειτουργούμε με το γνώριμο μοτίβο: καθυστερημένα αντανακλαστικά, ελλιπής προετοιμασία, διάχυση ευθυνών.
……..Η εξάπλωση του αφθώδους πυρετού στη Λάρνακα δεν προέκυψε εν μία νυκτί. Τα προειδοποιητικά σημάδια υπήρχαν. Όταν μια μεταδοτική ζωονόσος εντοπίζεται λίγα χιλιόμετρα μακριά, σε μια τόσο μικρή και γεωγραφικά ενιαία επικράτεια όπως η Κύπρος, η εγρήγορση δεν είναι επιλογή – είναι υποχρέωση. Η πρόληψη δεν ενεργοποιείται αφού χαθεί ο έλεγχος. Ενεργοποιείται όταν ο κίνδυνος είναι ακόμη θεωρητικός.
……Κι όμως, φτάσαμε στο γνώριμο σημείο: μονάδες να κλείνουν, παραγωγοί να αγωνιούν, οικονομικές απώλειες να διογκώνονται, και οι αρμόδιοι να επιχειρούν να πείσουν ότι όλα έγιναν «βάσει διαδικασιών». Αν πράγματι εφαρμόστηκαν αυστηρά μέτρα, τότε γιατί βλέπουμε διασπορά; Αν δεν εφαρμόστηκαν, ποιος αναλαμβάνει την πολιτική και διοικητική ευθύνη;
………Τα ερωτήματα είναι συγκεκριμένα. Υπήρξε ουσιαστικός έλεγχος στις διελεύσεις; Εφαρμόστηκαν αυστηρά πρωτόκολλα απολύμανσης; Παρακολουθήθηκαν οι διακινήσεις ζωοτροφών και ζώων με τρόπο συστηματικό; Σε μια εποχή όπου η ιχνηλασιμότητα αποτελεί βασικό εργαλείο δημόσιας πολιτικής, είναι δυνατόν να παραμένει θολή η διαδρομή ενός φορτίου που ενδεχομένως λειτούργησε ως φορέας μετάδοσης;
……..Η εικόνα που παρουσιάστηκε ενώπιον της Βουλής μόνο καθησυχαστική δεν ήταν. Καταγγελίες για ελλείψεις βασικού εξοπλισμού, αλληλοκατηγορίες και δηλώσεις που περισσότερο θυμίζουν αποποίηση ευθύνης παρά ανάληψή της. Σε μια κρίση δημόσιας υγείας –έστω ζωικής– ο πολίτης περιμένει σοβαρότητα, τεκμηρίωση και συντονισμό. Όχι φράσεις που υποβαθμίζουν τη θεσμική βαρύτητα της στιγμής.
………Ο διευθυντής των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών, Χριστόδουλος Πίπης, επικαλέστηκε διαδικαστικούς περιορισμούς σε σχέση με τον προληπτικό εμβολιασμό, τονίζοντας ότι δεν υπήρχαν επιβεβαιωμένα περιστατικά στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές. Όμως η αρχή της προφύλαξης δεν είναι θεωρητικό σχήμα. Εφαρμόζεται ακριβώς όταν η απειλή βρίσκεται προ των πυλών και η πιθανότητα μετάδοσης είναι υπαρκτή. Σε μια τόσο μικρή χώρα, η γεωγραφική απόσταση δεν λειτουργεί ως πραγματικό τείχος προστασίας.
……..Η πολιτική προϊσταμένη, Μαρία Παναγιώτου, καλείται επίσης να απαντήσει σε ένα βασικό ερώτημα: υπήρξε έγκαιρος σχεδιασμός ή περιοριστήκαμε ξανά σε διαχείριση εντυπώσεων αφού η κρίση είχε ήδη εκδηλωθεί; Η εμπειρία από προηγούμενες καταστροφές θα έπρεπε να έχει ενισχύσει τους μηχανισμούς ετοιμότητας, όχι να μας αφήνει εκτεθειμένους σε επαναλαμβανόμενα λάθη.
…….Το ζήτημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι δομικό. Όταν οι κρίσεις αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, όταν οι ευθύνες μετακινούνται από υπηρεσία σε υπηρεσία και όταν η λογοδοσία αντικαθίσταται από ατάκες, το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε έναν ιό. Αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.
……Η κοινωνία δεν απαιτεί το αλάθητο. Απαιτεί, όμως, σοβαρότητα, πρόβλεψη και καθαρή ανάληψη ευθύνης. Διότι κάθε φορά που αποτυγχάνει ο μηχανισμός πρόληψης, το τίμημα δεν είναι θεωρητικό. Μετριέται σε απώλειες παραγωγής, σε ζώα που θανατώνονται, σε οικογένειες που βλέπουν τον κόπο τους να χάνεται.
…….Και όσο δεν αλλάζει η κουλτούρα διαχείρισης, τόσο θα επαναλαμβάνεται το ίδιο έργο: καθυστερημένη κινητοποίηση, διοικητική σύγχυση και τελικά προσπάθεια μετατόπισης του βάρους στους ίδιους τους πολίτες.
……Η κρίση του αφθώδους πυρετού δεν είναι μόνο μια υγειονομική δοκιμασία. Είναι καθρέφτης. Και αυτό που αντανακλά δεν τιμά κανέναν.
